๔.๑ จิตกรรมฝาผนัง
๔.๑.๖ วัดหนองยาวสูง
ภาพจิตรกรรมบนผนังหุ้มกลองด้านหลังเขียนภาพพระเจดีย์จุฬามณีบนดาวดึงส์สวรรค์
ภาพจิตกรรมผนังหน้าต่างเรื่องรามเกียรติ์ เขียนภาพกองทัพพระรามออกรบกับกองทัพทศกัณฐ์ ด้านล่างเขียนภาพพระรามแผลงศรต้องทศกัณฐ์
ภาพจิตกรรมผนังระหว่างประตูตรงข้ามพระประธาน เขียนภาพพระมาลัยเถรเหาะลงไปโปรดสัตว์ในนรกภูมิ มีการทรมานกรรมของสัตว์ในนรกด้วยวิธีต่างๆ ที่น่าสยดสยอง
ภาพจิตกรรมผนังหน้าต่างเขียนภาพเรื่องจันทโครพ ตั้งแต่เจ้าชายจันทโครพจากพระฤษีมาจนไปพบหัวหน้าโจรแล้วถูกสังหารมีพระอินทร์มาชุบชีวิต และ สาปให้นางโมรากลายเป็นชะนีอยู่ในป่า
ภาพจิตกรรมผนังหน้าต่างเขียนภาพต้นกัลปพฤกษืที่มีอยู่ในแดนสวรรค์มีชาวบ้านชาวเมืองต่างไปอธิฐานขอแก้วแหวนเงินทองเครื่องแต่งกาย ของมีค่ากันอย่างมากมาย
ภาพจิตกรรมผนังหน้าต่างเขียนภาพเหล่านักสิทธิวิทยาธรบ้างก็ปีนป่าย บ้างก็เหาะเหินเดินอากาศ ต่างมาแย่งยื้อชิงนารีผลจากต้นไม้ใหญ่ แล้วนำไปให้พระฤษีทำพิธีชุบตัว
ภาพจิตกรรมผนังหน้าต่างเรื่องพุทธประวัติ ตอนเสด็จออกมหาภิเนษกรมณ์ เขียนภาพเจ้าชายสิทธัตถะเสด็จออกจากพระมหาปราสาท ทรงม้ากัณฐกะมุ่งหน้าสู่แม่น้ำอโนมาเพื่อเสด็จออกบวช แต่มีพญามารวสวัตตีเข้ามาขัดขวาง
ภาพจิตกรรมบนผนังแปเรื่องเวศสันดรชาดก ตั้งแต่กัณฑ์ทศพรถึงกัณฑ์หิมพานต์ เขียนภาพการลงมาจุตติของพระนางผุสดี การอภิเษกสมรสกับพระเจ้าสัญชัยแห่งเมืองสีพี จนถึงพระเวสสันดรพระราชทานช้างปัจจัยนาเคนทร์แก่เหล่าพราหมณ์ของกษัตริย์แคว้นกลิงคราษฏร์
ภาพจิตกรรมบนผนังแปเรื่องเวศสันดรชาดก กัณฑ์ชูชก เขียนภาพชูชกยาจกเข็ญใจไปทวงเงินที่ฝากไว้กับพราหมณ์เพื่อนรัก แต่พราหมณ์สองผัวเมียขอมอบนางอมิตตดาบุตรสาวให้มาเป็นเมียของชูชกเป็นการชดใช้ เมื่อนางอมิตตดาอยู่กินกับชูชกแล้วก็ปรนนิบัติอย่างดีจนเป็นที่อิจฉาของเพื่อนบ้าน ต่างมาด่าทอนางอมิตตดา จนนางทนไม่ไหวเรียกร้องให้ชูชกไปขอสองกุมารจากพระเวสสันดรมาเป็นทาสรับใช้
ภาพจิตกรรมบนผนังแปเรื่องเวศสันดรชาดก ตั้งแต่กัณฑ์หิมพานต์ เขียนภาพพระเวสสันดรพร้อมด้วยนางมัทรีและสองกุมารถูกขับไล่ออกจากเมืองสีพี จนถึงกัณฑ์วนประเวศน์เขียนภาพทั้งสี่กษัตริย์ได้เสด็จผ่านแคว้นเจตราษฏร์ไปจนถึงอาศรมในป่าหิมพานต์
ภาพจิตกรรมบนผนังแปเรื่องเวศสันดรชาดก ตั้งแต่กัณฑ์กุมารเขียนภาพชูชกไปกราบทูลพระเวสสันดรขอสองกุมารไปรับใช้
ภาพจิตกรรมบนผนังแปเรื่องเวศสันดรชาดก กัณฑ์มหาราชเขียนภาพชูชกพาสองกุมารเดินออกจากป่าหิมพานต์แล้วหลงเดินผ่านเข้ามายังเมืองสีพี พระเจ้าสัญชัยทอดพระเนตรเห็นสองกุมารจึงพระราชทานค่าไถ่ตัว
ภาพจิตกรรมบนผนังหุ้มกลางเบื้องหน้าพระประธานเขียนภาพพุทธประวัติตอนมารผจญ พระมหาบุรุษทรงประทับบนวัชรอาสน์พญามารวสวัตตีนั่งช้างคีรีเมขละมาทวงสิทธิ์ในรัตนบัลลังก์ พระมหาบุรุษทรงยืนยันในสิทธิ์นั้นโดยอ้างนางธรณีเป็นพยาน นางธรณีจึงปรากฏกายบีบมวยผมหลั่งเอาน้ำกรวดที่พระบรมโพธิสัตว์ทรงบำเพ็ญมาในอดีตชาติทั้งหมดกลายเป็นมหานทีท่วมท้นเหล่าทัพพญามารให้พ่ายแพ้พระบารมีไปสิ้น แล้ว จึงเสด็จเข้าบรรลุอนุตรสัมมาสัมโพธิญาณ
วัดหนองยาวสูง ตำบลหนองยาวสูง อำเภอเมือง จังหวัดสระบุรี อุโบสถเก่ากว้าง ๔ เมตร ยาว ๖เมตร ยกฐานสูงหว่าพื้นดินเล็กน้อยมีกำแพงแก้วล้อมรอบ
ข้อมูลทั้งหมดในส่วนนี้ (รูปและรายละเอียด) อ้างอิงจากหนังสือ “มรดกเมืองสระบุรี The Heritage of Saraburi ประมวลภาพมรดกทางวัฒนธรรมและสิ่งของล้ำค่าของจังหวัดสระบุรี” จัดพิมพ์ โดยองค์การบริหารส่วนจังหวัดสระบุรี
จัดพิมพ์ครั้งที่ ๑ ปี ๒๕๖๓
